|
شوك
شوك، یك وضعیت تهدیدكننده حیات است و زمانی روی میدهد كه دستگاه گردش خون (كه اكسیژن را به تمام بافتهای بدن میرساند و مواد زاید را از آنها میگیرد) از كار بیفتد و در نتیجه، اعضای حیاتی (مثل قلب و مغز) دچار كمبود اكسیژن شوند. برای پیشگیری از آسیب عضوی پایدار و مرگ، باید فوراً درمان اورژانس آغاز شود. ترس و درد میتوانند بر وخامت شوك بیفزایند. هرگاه خطر وقوع شوك وجود داشته باشد، ممكن است تنها اطمینان خاطر دادن به بیمار و آرامش بخشیدن به وی، برای پیشگیری از بدتر شدن وضعیت بیمار كافی باشد.
علل شوك
شایعترین علت شوك، خونریزی شدید است. اگر خون بیش از 2/1 لیتر (تقریباً یك پنجم حجم طبیعی خون) از دست برود، شوك روی میدهد. آسیب و جراحت میتواند خونریزی ایجاد نماید. در اثر آسیب رگها در شكستگیهای بسته نیز خونریزی رخ داده و ممکن است شوک ایجاد شود. از دست رفتن سایر مایعات بدن نیز میتواند به شوك منجر شود. وضعیتهایی كه میتوانند مقدار زیادی از مایعات بدن را تلف كنند عبارتند از: اسهال، استفراغ، انسداد روده و سوختگیهای شدید. همچنین ممكن است با وجود طبیعی بودن حجم خون، شوك در اثر ناتوانی قلب در پمپ كردن خون ایجاد شود. این مشكل ممكن است در اثر بیماری قلبی شدید، حمله قلبی یا نارسایی حاد قلب رخ دهد. سایر علل شوك عبارتند از: عفونت شدید، كمبود بعضی از هورمونها، پایین افتادن قند خون (هیپوگلیسمی)، افت درجه حرارت بدن، واكنش آلرژی شدید (شوك آنافیلاكتیك)، مسمومیت با داروها و آسیب نخاع.
تشخیص
در ابتدا:
تند شدن نبض
پوست رنگپریده و سرد؛ عرق كردن با وقوع شوك:
پوست خاكستری ـ آبی (سیانوز) به خصوص لبها. رنگ بستر ناخن و نرمه گوش، در صورت فشرده شدن، به سرعت بر نمیگردد.
ضعف و گیجی
تهوع (و شاید استفراغ)
تشنگی
تنفس سریع و كمعمق
نبض ضعیف و «نخ مانند». وقتی نبض در مچ محو میشود، تقریباً نیمی از حجم خون از دست رفته است.
وقتی اكسیژنرسانی به مغز كاهش پیدا كند:
بیقراری و پرخاشگری
خمیازه كشیدن و لهله زدن برای هوا
بیهوش شدن
نهایتاً، قلب از ضربان متوقف میشود.
اهداف
تشخیص دادن شوك
درمان علت آشكار شوك
بهبود وضعیت خونرسانی به مغز، قلب و ریهها
فراهم كردن شرایط انتقال فوری به بیمارستان
-1هرگونه علت آشكاری را كه برای شوك پیدا كردید (مثل خونریزی شدید یا سوختگیهای جدی) درمان كنید.
-2 بیمار را روی یك پتو قرار دهید تا از زمین سرد فاصله بگیرد. بهطور مداوم به بیمار اطمینان خاطر بدهید.
-3 در صورتی كه مشكوك به شكستگی هستید،پاهای بیمار را بالا ببرید و نگه دارید تا وضعیت جریان خون به اعضای حیاتی بهبود پیدا كند. كاملاًاحتیاط كنید .
-4 برای كاهش فشار در نواحی گردن، قفسه سینه و كمر، لباسهای سفت را شل كنید.
5- با پوشاندن بدن و پاهای بیمار با كت یا پتو، او را گرم نگه داریدبا مركز اورژانس تماس بگیرید و آمبولانس درخواست كنید.
6- علایم حیاتی (سطح پاسخدهی، نبض و تنفس) را كنترل و ثبت كنید . اگر بیمار بیهوش شد، راه تنفسی را باز كنید و تنفس را كنترل كنید؛ آماده باشید تا در صورت لزوم، احیای تنفسی و ماساژ قفسه سینه را آغاز كنید (فصل « اقدامات نجاتدهنده حیات » را ببینید.
احتیاط!
بیمار را از خوردن، نوشیدن یا سیگار كشیدن و یا جابهجاییهای بیمورد منع كنید. اگر بیمار از تشنگی شاكی است، لبهای وی را با مقداری آبتر كنید.
بیمار را تنها نگذارید مگر زمانی كه قصد دارید با مركز آمبولانس تماس بگیرید.
سعی نكنید بیمار را با یك بطری آب داغ یا سایر منابع مستقیم حرارت، گرم كنید.
توجه:
پزشكی دانشی همیشه در تغییر است. در ارایه اين مطالب تلاش زیادی در جهت كامل بودن و تطابق آن با استانداردهای روز پزشكی دنیا تا زمان انتشار صورت گرفته است. اما بدلیل اینكه در علوم پزشكی وجود خطاهای پژوهشی و تغییرات روز به روز همواره متصور است، مطالب ارائه شده را الزاماً كامل و عاری از خطا نمیدانيم. ارجح آن است كه كاربران این اطلاعات را قبل از بكارگیری با رجوع به پزشكان و منابع دیگر نیز تأیید نمایند. | 
